درمان ریشه یا همان عصب کشی یکی از رایجترین و در عین حال حساسترین درمانهای دندانپزشکی است. بهویژه زمانی که صحبت از عصب کشی دندان عقب دندانهای آسیای بزرگ و کوچک به میان میآید، پیچیدگی درمان افزایش مییابد. این دندانها به دلیل داشتن کانالهای متعدد و شکلهای متفاوت ریشه، نیاز به دقت و تجربه بیشتری دارند.
در این مقاله قصد داریم بهعنوان یک دندانپزشک متخصص درمان ریشه، با زبانی ساده اما علمی به بررسی کامل عصب کشی دندان عقب بپردازیم؛ از دلایل نیاز به این درمان گرفته تا مراحل اجرایی، مراقبتهای بعد از آن و نکاتی برای افزایش موفقیت درمان (اگر به این موارد علاقه دارید، می توانید مقاله علت لق شدن دندان دائمی در بزرگسالان را مطالعه کنید).
چرا عصب کشی دندان عقب ضروری است؟
دندانهای عقبی بیشترین وظیفه را در جویدن و آسیاب کردن غذا دارند. همین ویژگی باعث میشود بیشتر در معرض پوسیدگی عمیق، شکستگی و وارد آمدن فشارهای زیاد باشند. اگر پوسیدگی به پالپ (مغز دندان) برسد، بافت عصب دچار التهاب یا عفونت میشود و تنها راه درمان آن، عصب کشی دندان عقب است. علائم نیاز به عصب کشی دندان عقب شامل موارد زیر است:
- درد شدید هنگام جویدن یا فشار دادن دندان
- حساسیت به گرما و سرما که بعد از حذف عامل محرک باقی میماند
- تورم لثه یا وجود آبسه
- تغییر رنگ دندان (تیره شدن)
تفاوت عصب کشی دندان عقب با دندانهای جلو
عصب کشی دندانهای جلویی (مانند دندانهای پیشین) معمولاً سادهتر و سریعتر انجام میشود. در مقابل، عصب کشی دندان عقب به دلایل زیر پیچیدهتر است:
| عامل | دندان جلو | دندان عقب |
| تعداد کانالها | 1 | 2 تا 4 یا بیشتر |
| شکل کانالها | ساده و مستقیم | منحنی، منشعب، گاهی با انشعابات پنهان |
| دسترسی | آسان | دشوار بهدلیل موقعیت در انتهای دهان |
| زمان درمان | کوتاهتر | طولانیتر و نیازمند تجهیزات پیشرفته |
| هزینه | کمتر | بیشتر به دلیل پیچیدگی کار |
مراحل عصب کشی دندان عقب
- تشخیص و تهیه عکس رادیوگرافی
- با استفاده از عکس رادیوگرافی و در موارد خاص CBCT، ساختار ریشه دندان بررسی میشود.
- تعیین تعداد کانالها و ارزیابی میزان آسیب به پالپ.
- بیحسی موضعی
- بهدلیل ضخامت استخوانهای فک عقب، گاهی نیاز به دوزهای بالاتر یا تزریقهای خاص است.
- ایجاد دسترسی به پالپ
- ایجاد حفرهای در تاج دندان برای رسیدن به کانالهای ریشه.
- تخلیه پالپ آسیبدیده و ضدعفونی کانالها
- با استفاده از فایلهای دستی یا موتورهای روتاری و شستوشو با محلولهای ضدعفونیکننده.
- پرکردن کانالها (Obturation)
- با مواد مخصوص مانند گوتاپرکا و سیلر، کانالها پر میشوند تا از نفوذ مجدد باکتری جلوگیری شود.
- ترمیم تاج دندان
- پس از عصب کشی دندان عقب، بسته به میزان تخریب دندان، یا با مواد ترمیمی (کامپوزیت) پر میشود یا روکش (کراون) قرار میگیرد.
مدت زمان درمان
بهطور معمول، عصب کشی دندان عقب ممکن است در یک یا دو جلسه انجام شود. اگر دندان عفونت شدید داشته باشد، ممکن است جلسات بیشتری برای کنترل عفونت نیاز باشد. در کل، زمان متوسط درمان دندانهای عقبی حدود 60 تا 90 دقیقه است.
موفقیت درمان و پیشبینی طول عمر
اگر درمان بهدرستی انجام شود و بیمار مراقبتهای لازم را رعایت کند، عصب کشی دندان عقب میتواند برای دهها سال موفق باقی بماند. با این حال، عواملی مثل عدم رعایت بهداشت، ترک خوردن دندان، یا ترمیم نامناسب میتواند موفقیت درمان را کاهش دهد.
مراقبتهای بعد از عصب کشی دندان عقب
این موارد به شرح زیر هستند:
- مصرف دارو طبق دستور پزشک: اغلب آنتیبیوتیک و مسکن تجویز میشود.
- پرهیز از جویدن غذا با دندان مورد نظر تا ترمیم کامل آن
- رعایت بهداشت دهان و دندان: مسواک زدن، نخ دندان و دهانشویه
- مراجعه منظم برای چکاپ و بررسی وضعیت ترمیم
- در بسیاری از موارد، برای جلوگیری از شکستگی، قرار دادن روکش بعد از عصب کشی دندان عقب توصیه میشود.
اشتباهات رایج بیماران
- تاخیر در انجام روکش: دندان عصبکشیشده ضعیفتر است. بدون روکش احتمال شکستگی وجود دارد.
- عدم مصرف آنتیبیوتیک: حتی اگر درد کاهش یافته باشد، مصرف کامل داروها الزامی است.
- فکر به اینکه دندان عصبکشیشده دیگر نیاز به مراقبت ندارد: برعکس، این دندانها نیاز به توجه بیشتری دارند.
هزینه عصب کشی دندان عقب
هزینه این درمان بستگی به موارد زیر دارد:
- تعداد کانالها
- موقعیت دندان (آسیای کوچک یا بزرگ)
- شدت عفونت
- نیاز به درمان مجدد (ریتریتمنت)
- نیاز به روکش بعد از درمان
جدول زیر هزینههای تقریبی (به تومان) را نشان میدهد:
| نوع درمان | بازه هزینهای (تومان) |
| عصب کشی دندان عقب – ساده | 1,500,000 تا 2,500,000 |
| عصب کشی دندان عقب – پیچیده یا عفونی | 2,500,000 تا 4,000,000 |
| ریتریتمنت دندان عقب | 3,500,000 تا 6,000,000 |
| روکش بعد از عصبکشی | 3,000,000 تا 7,000,000 |
توجه: این قیمتها بسته به منطقه، مطب خصوصی یا دولتی، و مواد مصرفی متغیر است.
تکنولوژیهای جدید در عصب کشی دندان عقب
- لوپ و میکروسکوپ دندانپزشکی: کمک به مشاهده دقیقتر کانالها
- رادیوگرافی دیجیتال و CBCT: برای تحلیل سهبعدی ریشهها
- فایلهای روتاری نیکل-تیتانیوم: انعطافپذیر و مناسب برای کانالهای پیچیده
- لیزر در درمان ریشه: کمک به ضدعفونی دقیقتر
این فناوریها نقش مهمی در افزایش موفقیت عصب کشی دندان عقب دارند.
چه زمانی عصب کشی دندان عقب با شکست مواجه میشود؟
موارد زیر از دلایل رایج شکست درمان هستند:
- باقی ماندن بخشی از بافت عفونی در کانالها
- نشت بزاق یا باکتری به داخل کانال
- استفاده از مواد نامرغوب برای پرکردگی یا ترمیم نهایی
- شکستن فایل در کانال (درمان با دستگاههای غیراستاندارد)
در صورت شکست، نیاز به درمان مجدد یا حتی کشیدن دندان وجود دارد.
جمعبندی
عصب کشی دندان عقب یکی از حساسترین و پیچیدهترین درمانهای دندانپزشکی است که در صورت انجام دقیق و علمی، میتواند سالها دندان را از کشیده شدن نجات دهد. این درمان نیازمند دانش، تجهیزات، دقت بالا و همچنین همکاری کامل بیمار است. موفقیت این درمان در گرو سه عامل کلیدی است:
- تشخیص بهموقع
- اجرای صحیح توسط دندانپزشک
- مراقبت مناسب توسط بیمار
با رعایت این اصول، میتوان انتظار داشت که عصب کشی دندان عقب بهدرستی انجام شده و دندانی که شاید محکوم به کشیده شدن بود، سالها در دهان باقی بماند.